จากทะเลสู่บรรจุภัณฑ์ พลาสติกจากสาหร่ายที่โลกกำลังจับตา

ปัญหาขยะพลาสติกกลายเป็นหนึ่งในความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมที่สำคัญของโลก บรรจุภัณฑ์แบบใช้ครั้งเดียวจำนวนมากถูกผลิตเพื่อความสะดวกแต่กลับคงเหลือในธรรมชาติเป็นเวลานานและกระจายไปสู่ทะเลและห่วงโซ่อาหาร ด้วยเหตุนี้จึงเกิดการพัฒนา “วัสดุทดแทนพลาสติก” ที่ย่อยสลายได้ง่ายขึ้น หนึ่งในแนวทางที่น่าจับตาคือ บรรจุภัณฑ์พลาสติกจากสาหร่ายทะเล ซึ่งใช้ทรัพยากรจากธรรมชาติและมีศักยภาพในการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

1) ทำไมต้องสาหร่ายทะเล

สาหร่ายทะเลเป็นทรัพยากรชีวภาพที่เติบโตเร็ว ไม่ต้องใช้พื้นที่เพาะปลูกบนบกมาก และไม่จำเป็นต้องใช้น้ำจืดในกระบวนการเติบโต(เมื่อเทียบกับพืชบางชนิด) อีกทั้งสาหร่ายยังมีสารสำคัญที่สามารถนำมา “สร้างฟิล์ม” หรือ “โครงสร้างคล้ายพลาสติก” ได้ เช่นสารกลุ่มโพลีแซ็กคาไรด์ (สารให้ความหนืด/สร้างเจล) ทำให้สาหร่ายกลายเป็นวัตถุดิบที่เหมาะต่อการพัฒนาเป็นบรรจุภัณฑ์ชีวภาพ

2) หลักการผลิตจากสาหร่ายสู่ฟิล์มบรรจุภัณฑ์

โดยทั่วไปการทำบรรจุภัณฑ์จากสาหร่ายมักเริ่มจากการสกัดสารจากสาหร่าย แล้วนำมาขึ้นรูปเป็นฟิล์ม , แผ่น , ถุง หรือเคลือบเป็นชั้นบางบนวัสดุอื่น เพื่อเพิ่มคุณสมบัติในการใช้งานกระบวนการอาจมีการเติมสารช่วยให้วัสดุมีความยืดหยุ่น ไม่เปราะแตกง่าย และทนความชื้นมากขึ้น

3) ข้อดีของบรรจุภัณฑ์จากสาหร่ายทะเล

บรรจุภัณฑ์จากสาหร่ายถูกมองว่าเป็นวัสดุทางเลือกที่ช่วยลดการใช้พลาสติกจากปิโตรเลียม และมีแนวโน้มย่อยสลายได้ง่ายกว่าในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ข้อดีที่มักถูกพูดถึง ได้แก่

·         ใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติ และสามารถหมุนเวียนได้

·         ลดปริมาณขยะพลาสติกแบบเดิม หากออกแบบให้ย่อยสลายหรือกำจัดได้อย่างเหมาะสม

·         มีศักยภาพทำเป็นฟิล์มแบบบาง ใช้ทำซอง,ห่ออาหาร,เคลือบผิวได้

·         สร้างมูลค่าเพิ่มให้เศรษฐกิจชีวภาพ เช่น การเพาะเลี้ยงและแปรรูปสาหร่าย

 4) ข้อจำกัดและความท้าทาย

แม้ว่าแนวคิดจะน่าสนใจ แต่การนำมาใช้ในวงกว้างยังมีความท้าทายหลายด้าน เช่น

·        ความทนความชื้น วัสดุจากสาหร่ายบางชนิดดูดน้ำง่าย ทำให้เสียรูปหรืออ่อนตัวเมื่อเจอความชื้น

·        ความแข็งแรงและอายุการเก็บรักษา ต้องพัฒนาให้ทนต่อการฉีกขาดและเหมาะกับการขนส่งด้วย

·        ต้นทุนและกำลังการผลิต หากกระบวนการขึ้นรูปยังมีต้นทุนสูง อาจแข่งขันกับพลาสติกทั่วไปได้ยาก

·        มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร ต้องมีการทดสอบการสัมผัสอาหาร (food contact) และทดสอบการปนเปื้อนอย่างเข้มงวด

·        การย่อยสลายจริง ต้องสื่อสารให้ชัดว่าย่อยสลายในรูปแบบใด (เช่น ปุ๋ยหมักอุตสาหกรรม/สภาพแวดล้อมเฉพาะ) เพื่อไม่ให้เกิดความเข้าใจผิด

5) อนาคตของบรรจุภัณฑ์จากสาหร่าย ไม่ใช่แค่ “แทนพลาสติก” แต่ต้อง “เหมาะกับระบบ”

ทิศทางในอนาคตอาจไม่ได้หมายถึงการแทนที่พลาสติกทุกประเภท แต่เป็นการเลือกใช้วัสดุจากสาหร่ายใน “งานที่เหมาะสม” เช่น บรรจุภัณฑ์บางประเภทที่ใช้ระยะสั้น ฟิล์มเคลือบ หรือบรรจุภัณฑ์ที่ออกแบบให้จัดการหลังการใช้ได้จริง (เช่น การทำเป็นปุ๋ยหมัก) รวมถึงการพัฒนาเป็นวัสดุผสม (composite) เพื่อให้ได้สมดุลระหว่างความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสมรรถนะการใช้งาน